Historia Teatru Cieszyńskiego

„Na początku odczuwaliśmy ogromny entuzjazm, mieliśmy puste kieszenie i głowy pełne marzeń”. 

– Emil Vávrovský

Kiedy w 1945 roku zakończyła się II wojna światowa, na terenie Czech zaczęło powstawać wiele instytucji kulturalnych, które starały się odnowić życie społeczne i nawiązać do przerwanych tradycji. Wśród nich znalazł się również przyszły Teatr Cieszyński, który początkowo działał pod kuratelą Narodowego Teatru Morawsko-Śląskiego.

Pierwsi entuzjaści pracowali pod kierownictwem Antonína Kryški dosłownie bez niczego – próbowali w wolnych chwilach po pracy, brakowało im odpowiednich pomieszczeń i środków finansowych.

6 października 1945 roku w nieogrzanej sali Strzelnicy odbyła się pierwsza premiera – „Noc na Karlštejně” Jaroslava Vrchlickiego.

Wkrótce jednak pojawił się zasadniczy problem: teatr formalnie nie istniał, a urząd krajowy nakazał zakończyć działalność teatru. Trzeba było powołać spółdzielnię administracyjną i uzyskać pozytywną opinię, której autorem został dyrektor ostrawskiego teatru Jiří Myron. Dzięki temu teatr mógł kontynuować działalność i jednocześnie się usamodzielnić.

Założyciele wyznaczyli sobie ambitne cele: dotarcie z setkami przedstawień do dziesiątek miejscowości, stworzenie sieci objazdowej, powołanie operetki oraz budowę warsztatów, malarni, stolarni, magazynów i zaplecza administracyjnego. Wiele z tych marzeń udało się ostatecznie zrealizować – choć nierzadko dopiero po wielu latach.

Stabilność finansową przyniosło dopiero upaństwowienie w 1948 roku, okupione jednak większą kontrolą polityczną i usunięciem z zespołu osób nieodpowiadających ówczesnym wymaganiom ideologicznym.

W latach 50. przez krótki czas w Teatrze Cieszyńskim występowały przyszłe gwiazdy czeskiego teatru – m.in. Josef Karlík, Bořivoj Navrátil czy Josef Somr. Choć ich pobyt w Czeskim Cieszynie był krótki, często wspominali go z sympatią.

Był to także czas dużych zmian związanych z działalnością nowego dyrektora, Josefa Zajíca. Najważniejszą z nich było nawiązanie współpracy z teatrem w Bielsku-Białej i jego dyrektorem Aleksandrem Gąssowskim, co doprowadziło do utworzenia drugiego stałego zespołu. W 1951 roku pod kierownictwem Władysława Niedoby powstała Scena Polska, tworzona początkowo przez aktorów-amatorów działających w zespołach teatralnych PZKO.

Repertuar Sceny Polskiej początkowo był ustalany przez czeskie kierownictwo, jednak wraz z pojawieniem się kierownik literackiej Wandy Cejnar pod koniec lat 50. zaczął wreszcie opierać się na polskich tekstach, uzupełnianych tematami regionalnymi.

Scena Polska szybko zdobyła wierną publiczność, grała w dziesiątkach miejscowości i stała się ważnym symbolem polsko-czeskiego współistnienia w regionie. Z historią Sceny Polskiej związanych jest również wiele wybitnych nazwisk: Leszek Wronka, Renata Putzlacher, Halina Paseková, Karol Suszka i inni.

W 1961 roku obie sceny wreszcie wprowadziły się do własnego budynku, zaprojektowanego przez Zdeňka Vávrę i Jana Černohorskiego, który pierwotnie miał pełnić funkcję domu kultury. Kolejne dekady przynosiły zmiany wynikające przede wszystkim z sytuacji politycznej. Największy przełom nadszedł wraz z rokiem 1989. Teatr – jak wiele innych instytucji – znalazł się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Otwarcie granic poszerzyło ofertę różnych atrakcji kulturalnych i spowodowało obniżenie liczby widzów. Konieczne było ograniczenie zatrudnienia i redefinicja działalności artystycznej.

W atmosferze przemian lat 90. teatr nawiązał współpracę ze Stowarzyszeniem Solidarność Polsko-Czesko-Słowacka i był współorganizatorem Festiwalu Teatralnego na Granicy (obecnie Bez Granic). W 2000 roku odbyła się I edycja Festiwalu Teatrów Moraw i Śląska.

Na początku XXI wieku Teatr Cieszyński dołączył do instytucji zarządzanych przez województwo morawsko-śląskie i nowo uzyskana stabilność umożliwiła włączyć do struktur teatru Scenę Lalek Bajka. Pierwotnie autonomiczna Bajka została uratowana przed likwidacją i od 2010 roku zaczęła wystawiać spektakle również w języku czeskim.

W 2021 roku otwarto w dawnej kotłowni Małą Scenę, a dwa lata później rozpoczęto stopniową modernizację całego kompleksu teatralnego. Oprócz odnowy budynku doprowadziła ona do powstania Cieszyńskiego Centrum Teatru i Kultury (CCTK – czwartej sceny, odpowiedzialnej za działania edukacyjne i programy towarzyszące.